Уопсастыба

Евгений Тихонов Үөһээ Бүлүү Ороһутуттан төрүттээх, учуутал идэлээх, ырыа айааччы, байыаннай-патриотическай ырыаны толорооччу, Анал байыаннай дьайыыга сылдьар байыастарга анаан ыллыыр. Бэйэтин туһунан кини маннык кэпсиир:

-- Тохсус кылааска үөрэнэ сылдьан, ырыа айан киирэн барбытым. Гитараны маҥнай тутарбар, ырыа хайдах ылланарын да билбэт этим. Арай, Аскалон Павлов уонна Алексей Егоровтаах ыллыылларын тэлэбииһэргэ көрөрүм уонна ону үтүктэрим. Оччолорго, 1990-с сс., билиҥҥи курдук үөрэтэр босуобуйа суох, онон бэйэм айа-айа, гитараҕа охсо үөрэммитим. Дьэ, ол туругум миигин ырыаны айыыга тиэрпитэ. Маҥнайгы ырыабын төрөөбүт дойдубар, Ороһубар, анаабытым. Онтон ыла ырыа айар эйгэтигэр ыллыыр иэйии киирбитэ. Сороҕор, киһини ыллатар-ытатар сабыытыйа буоллаҕына, тута уруучука, илиис булан, ким эрэ этэрин курдук суруйа охсон кэбиһэр буолбутум. Ол кэнниттэн тылын-өһүн чочуйан, ырыам матыыбын айан, фонограмма оҥорон ырыа гынан көтүтэбин. Бэйэм патриотическай ырыалары айарбын сөбүлүүбүн. 2004 с. Аммаҕа ыытыллыбыт патриотическай ырыа күрэҕэр «Саллаат сүрэҕэ» диэн Тимофей Сметанин хоһоонугар мелодия айаммын бастакы истиэпэннээх лауреат буолбутум. Бу миигин үрдүккэ кынаттаабыта, Аҕа дойду сэриитин, төрөөбүт дойдуга сүгүрүйүү, кыайыы туһунан ырыалары айан ыллыыр уонна бу ырыалартан сүргэм көтөҕүллэр буолбута.

-- АБДь буойуннарыгар элбэх ырыаны анаабыккын киһи долгуйа истэр.

--  АБДь саҕаламмытыгар мин бииргэ үөскээбит, детсаадка бииргэ сылдьыбыт, оскуолаҕа биир паартаҕа олорон үөрэммит доҕорум мобилизацияланан барбыта. Барахсаным дойдутун ахтарын, дойдутун, дьонун түһүүрүн туһунан кэпсиирэ. Ол иһин, «Доҕорбор» диэн ырыаны айан, төрөөбүт күнүгэр видеонан ыыппытым. Үөрүүтүттэн табаарыстарыгар ыыппыт, көрдөрбүт, астыммыт аҕай этэ. Онно бу ырыабын нуотаҕа түһэрэн, фонограмма оҥорон, үйэтитэргэ быһаарыммытым. Онтон клип устаммын ыыппытым. Доҕорум Көстөкүүн үөрүүтэ муҥура суоҕа, бэйэтэ да, ийэтэ да олус сөбүлээбиттэрэ. Хомойуох иһин, доҕорум бу сайын норуот көҥүлүн иһин олоҕун толук уурбута. Кини суох буолуон эрэ иннинэ төрөппүт уола эмиэ быстах дьайыыга сылдьан сырдык тыына быстыбытын билбитэ. Доҕорум уолун көрдүү, таарыйа атын байыастары эвакуациялыы сылдьан былдьаммыта. Көстөкүүнүм ийэтэ куруук сибээстэһэр. Оҕом аатын ырыанан үйэтитиҥ диэн махтанар. Ырыаларым ийэлэр санааларын бөҕөргөтөр, дууһаларын уоскутар күүстээхтэр. Ити ырыа да кэнниттэн, өйүм-санаам син биир АБДь га сылдьар саха уолаттарын туһугар сүрэҕим ыалдьар буолан, санааларын көтөҕөөрү байыаннай сахалыы, нууччалыы ырыалары гитаранан ыллаан ыытарым. Уолаттар сөбүлээччилэр, махтанааччылар.

--  «Саха уола -- штурмовик» диэн ырыаҕынан саха хорсун уолаттарын үйэтиттиҥ...

--  Бу ырыаны айарбар, ыллыырбар доҕорум хорсун быһыыта көҕүлээбитэ. Былырыын доҕорум (позывнойа Клык), кырабыттан бииргэ улааппыт атаһым саха таҥастаах, саха былаахтаах, собус соҕотоҕун дронунан ытыалыылларын билиммэккэ, улахан хонууну туораан, аптамаатынан икки опорнигы сэриилээн ылбыта. Уонна хаһан көмө кэлиэр диэри, ол опорниктары тутан олорбутугар наҕараадаҕа түһэрбиттэр этэ да, күн бүгүҥҥэ диэри туох да биллэ илик. Бу хорсун быһыытын туһунан мин атын уолаттартан истибитим. Кини Угледары ылыыга бааһыран, эмтэнэн баран, билигин эмиэ инники кирбиигэ сылдьар. Доҕорум хорсун быһыытынан киэн туттан, кининэн сирэйдээн саха штурмовик уолаттарыгар ырыа айар санаа киирбитэ да, гитарабын илиибэр тутаат, ыллаан киирэн барбытым. Маннык тута айарбар, баҕалаах буоламмын туспа турук ис дууһабыттан тахсан иэйиигэ киллэрэрэ дуу, иэйэн-куойан ыллаабыт ырыаларым олус табыллаллар, дьон да ылынар. Бу ырыаны инники кирбиигэ сылдьар нуучча уолаттара эмиэ сөбүлээбиттэр уонна ырыаһыт бу ырыаны нууччалыы бөрөбүөттээн ыыттын диэн көрдөспүттэр этэ. Онуоха мин суруйааччылар бөлөхтөрүгэр суруйбутум, сотору Аллайыахаттан төрүттээх учуутал Варвара Колесова көмөтүн биллэрбитэ. Уолаттарга ырыабын нууччалыы ыллаан ыыппыппын олус сөбүлээбиттэр, тарҕаппыттар этэ. Бу ырыам Бүтүн Арассыыйатааҕы «Звезда» телеханаал куонкурсугар барбыта. Табылыннаҕына, ахсынньы ыйга финалга таҕыстахпытына, тэлэбиисэринэн көстүөхпүтүн сөп. Сэмээр кэтэһэбит. Кырдьыга, ырыа саха штурмовик уолаттарыгар анаммытынан, кинилэр бойобуой суолларын, хорсун-хоодуот быһыыларын, Аҕа дойдуга күүстээх тапталларын туоһулаан үйэ-саас тухары хаалыаҕа.

-- Саллаат уолаттар ийэлэригэр эмиэ ырыа анаабыккын иһиттим...

-- «Ийэбэр» диэн ырыам саха уола ийэтигэр эппэккэ, баҕа өттүнэн бэбиэскэ тутан, сэриилэһэ барарын туһунан. Маннык түбэлтэлэр буолалларын билэбин. Уолаттар -- буойуттар, дойдуларын көмүскүү тылланан туран барбыттарын да иһин, ийэлэр диэн ийэлэр буоллахтара, ханнык да кэмҥэ, хас да саастаах буол, күҥҥэ көрбүт оҕолорун таптыыллара, харыһыйаллара, харыстыыллара баар бөҕө буоллаҕа. Бу ырыабын "биир уол окуопаҕа, тыына быстаары сытан хоһоон суруйан хаалларбытын Евгений ыллаабыт" диэн бассаапка тарҕаммыта аҕай. Мин буойуттарга анаммыт нууччалыы да, сахалыы да ырыаларым элбэхтэр.

-- Соторутааҕыта Дьокуускайга ыытыллыбыт АБДь кыттыылаахтарыгар аналлаах аһымал кэнсиэргэ Дьоруойдары кытта көрсүһүүгүн сэһэргээ...

-- Ити кэнсиэргэ миигин Арассыыйа Дьоруойдара ыҥырбыттара. Айаным ороскуотун, түһэр сирбин бэйэлэрэ төлөөн тоһуйбуттара. Кэнсиэр кэнниттэн көрсүһүүгэ тыл этэн тураммын, онно баар Дьоруойдарга: Бурхаакка, Тутаҕа, Медведькэ анаан ыллаабытым. Ырыабынан кинилэринэн киэн туттарбын тиэрдибитим. Бары да долгуйбуппут. Өссө киһи сөҕөрө уонна киэн туттара диэн баар, аан дойдуга биллибит хорсун Дьоруой уолбут Тута передокка киирэригэр мин ырыабынан сүрэхтэммитин, ырыабын сөбүлээн харысхал оҥостубутун кэпсээбитэ. Ырыа оннук дьайарын өссө төгүл итэҕэйбитим. Ол аата мин кинилэргэ айар ырыаларбынан олоххо эрэли биэрэр эбиппин диэн олус үөрэбин. Инникитин да кыайыы туһугар, уолаттарым тустарыгар, инники кирбиигэ сылдьар саха уолаттарын туһугар элбэх ырыаны айыам, ыллыам. Ырыаларым кинилэр санааларын көтөҕүө, уйулҕаларын бөҕөргөтүө, күүс-уох эбиэ диэн эрэнэбин.

-- Салгыы ырыа айаргынан дьарыктаныан буоллаҕа. Олоххо, дойдуга төннөн, эргиллэн кэлиигэ эрэли үөскэтэр ырыалар, ол дойдуга, суостаах-дьулааннаах  сиргэ сылдьар уолаттарга олус наадалар.

-- Саха буойун уолаттара ыллаан, ыытан ис диэн көрдөһөллөр. Былырыын, уолаттарбын кытта сэриилэһэр нуучча уолаттара, бу саха уола олус булчут, киниэхэ ырыата ай диэн көрдөһөннөр, Үөһээ Бүлүү булчут уолугар "Мойтохоон" диэн ырыаны айбытым, Саха радиотугар ылланааччы. Ол курдук, «Тэтим» араадьыйаҕа «Саха уола – штурмовик» ырыаны сакаастаан истиэххэ сөп.

Дьэ бу курдук, айан ыллыыр ырыаларынан бэйэтин көмөтүн, өйөбүлүн оҥорор саха биир күүстээх эр санаалаах ырыа айааччыта, Ороһуттан төрүттээх Евгений Тихонов кэпсээнин иһиттибит. Мин суруналыыс буолан тураммын, Украина сиригэр олохторун толук да биэрэн туран сэриилэһэр хорсун саха буойун уолаттарын тустарынан кэпсиир, ыллыыр дьонтон тэйбэккэ, өссө күүскэ суруйарга, үйэтитэргэ үлэлэһиэххэ диэн биири өйдөөтүм. Аныгыскы суруйуубар Евгений «Клык» диэн позывнойдаах доҕорун туһунан, онтон салгыы Евгений анабыл ырыаларын дьоруойдарын, кинилэр төрөппүттэрин, штурмовик уолаттар тустарынан сиэрийэ курдук суруйарга бэлэммин.

Лариса Аввакумова, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.

Хаартыскалары Евгений Тихонов ыытта.