Уопсастыба

Лилия Григорьева уолун туһунан маннык сэһэргиир:

— Оҕобут Коля биһиги дьиэ кэргэҥҥэ 4-с оҕонон тохсунньу 17 күнүгэр 1998 с.  Мииринэй куоракка күн сирин көрбүтэ. Кыра эрдэҕиттэн олус үөрунньэҥ, мэник-тэник этэ. Ол саҕана биһиги «Новай» сопхуоска олорбуппут. Үс сыл олорон баран Уһун-Күөлгэ, онтон 2003 с. Туойдаахха көспүппүт. Коля ойор-тэбэр оҕо сааһа үксүн онно ааспыта. Кыра быраатынаан Ньургуннуун ураты чугас сыһыаннаахтара, мэлдьи бииргэ аһара тапсан сылдьаллара.  Коля кыра оҕо эрдэҕиттэн дьээбэлээҕэ-хооболооҕо, дьону күллэртиир буолара. Истибит тылларын күлүүлээхтик дьикти атыннык саҥарар идэлээҕэ.  Холобур, санаан аастахха, аҕабытынаан бииргэ үлэлиир Виталий диэн киһи баара. Ол кини аатын «Билээтий» диирэ.  Ыһаары диэни, “ырааһы”, физкультура диэни “суксуттуура”диир этэ. Онтон биһиги күллэхпитинэ наһаа үөрэр буолара. Оскуолаҕа киирэр сааһыгар Сунтаарга көһөн киирбиппит. Хаһаө күһүн буоларын, оскуолаҕа киирэрин олус да кэтэспитэ. Кини 3-с нүөмэрдээх оскуолаҕа маҥнайгы кылааска киирбитэ. Онтон 4-с кылааска диэри үөрэнэн баран, 5-с кылааска 1-кы №-дээх оскуолаҕа үөрэммитэ. Үөрэнэр сылларыгар 5-с кылаастан тустууга уонна боксаҕа сылдьыбыта. Үрдүкү кылааска боксатын куруһуогун ордорон дьаныардаахтык дьарыктаммыта. Улуус, өрөспүүбүлүкэ таһымнаах бокса күрэхтэһиитигэр, ыһыахтарга ыытыллар күрэстэргэ кыттан үгүс ситиһиилэнэрэ.

Мэлдьи элбэх доҕордоох, атастаах буолара. Үлэ да, үөрүү да түгэннэригэр Коля табаарыстарын ыҥыран саба түһэн бүтэрэн-оһорон кэбиһэллэрэ. 9-с кылаастан Уһун-Күөлгэ тахсан үөрэммитэ. Онно сылдьан сүрэҕин аҥаарын Ленатын көрсүбүтэ. 2016 с. Коля аармыйа кэккэтигэр сулууспалыы барбыта. Биир сыл буолан баран кэлээт, 2017с. кэрэчээн кийиит кыыһи биһиги дьиэ кэргэҥҥэ аҕалбыта. Утуу-субуу икки кыыс оҕолонон аҕа буолар үрдүк дьолун билбитэ. Онтон Сунтаарга көһөн кэлэн улуус дьаһалтатыгар суоппарынан үлэлээбитэ. Толоругас, истигэн, элэккэй майгылаах буолан үлэтигэр сөбүлэттэрэрэ. Кэлин Сунтаардааҕы «Авиалесохрана» тэрилтэтигэр баһаарынай десантнигынан 2022 с. диэри үлэлээбитэ. Коля наһаа артистичнай, киинэ артыыстарын үтүктэн күллэртээн, бэһиэлэй да этэ. Ону мин өссө «эн артыыс үөрэҕэр барбаккаҕын хаалан эрэҕин быһыылаах» диэн күлэн этэр этим. Асчыт бэрдэ, киниэнэ олох ресторан аһыттан уратыта суох буолара. Аан бастаан бисквит буһарарга үөрэммиттээҕэ. Мииринэйгэ сварщик идэтигэр үөрэнэ сылдьан, убайа Гена үөрэппит этэ. Үөрэҕин ситэри бүтэрбэккэ аармыйаҕа барбыта, ол эрээри ол сваркаҕа үөрэммит сатабыла сулууспалыы сылдьар кэмигэр абыраабыта диэн кэпсиирэ. «Атас туһугар атах тостор» диэбиккэ дылы табаарыстара кыһалҕаланнахтарына, түүн да, күнүс да буоллун, наар көмөҕө сүүрэр этэ. Оҕолоругар, кэргэнигэр аһара чугас, кыргыттарын олус да таптыыр этэ, мэлдьи бииргэ сылдьаллара. Саҥа дьиэ туттан, онтун оҥостортон соло буолбата. Кыра оҕобут Ньургуммут СВО-тан уоппускаҕа кэлэ сылдьан убайын саҥа дьиэтигэр ханаппаакылаһан, көмөлөһөн барбыта.

Соһуччу Ньургуммут 2022 с. байыаннай дьайыыга сылдьан суох буолбута. Ити Сунтаартан маҥнайгы оҕо этэ. Ол кэннэ Колябыт быраатын аһыйан, СВО-ҕа бардахпына сатанар диэн кытаанах санааны ылыммыт эбит этэ. Инньэ гынан биһиги кыра уолбутун сүтэрбит аһыылаах дьоҥҥо сүрэхпитин ытырыктатан, олох көрдөспүппүт үрдүнэн, кистээн куоракка барбытын, тиийбитин кэннэ биирдэ билбиппит. 2022 с.- 2025 с. диэри ылыммыт санаатын булгуруппакка сырытта. Ыраах да буоллар, оҕобут биһиэхэ көмө буолаахтыыр этэ. Кэпсэттэҕин аайы «этэҥҥэ сылдьыҥ» диирэ. Уоппускаҕа кэллэҕинэ бары мустан улахан үөрүү буоларбыт. Оҕолоро улааппыттарыттан сөҕөн үөрэрэ аҕай. Уоппуската бүтүөр диэри оҕобут дьиэтин оҥостон түбүгүрэрэ. Барар күнэ кэллэ даҕаны олох “чик” курдук оҥостон саллаат саллаатынан буолан тэринэн барааччы. Кэнники кэлиитигэр, сэрэйбит курдук, аймахтарын барыларын көрсөн, хаартыскаҕа түспүтэ. Коля аһара аймаҕымсах, сылдьарын тухары хаан, уруу, кырдьаҕас, ырааҕынан да буоллун аймахтарын, оҕо эрдэҕиттэн төрдүлэрин ийэтин, аҕатын өттүнэн билэ-көрө сатыыра.

СВО-ҕа сылдьар кэмнэригэр хаһан даҕаны санаатын олох туһэрбэт, этэҥҥэбин, кыайыы биһиэнэ буолуоҕа диэн бөҕө санаалаах этэ. Хантараак баттаспыт сыла бүппүтүн кэннэ салгыы уһаттаран испитэ. Ол курдук, Сирияҕа сылдьан кэлбитэ. Кэнники кэмҥэ эвакуационнай этэрээккэ командирынан сылдьыбыта. Элбэх киһини дойдуларын буорун буллартаатыбыт диэн үөрэр буолара. Бүтэһик күнүгэр диэри оҕобут барахсан төһөлөөх киһини булан дойдуларыгар ыыппыттара биллибэт.

Орто уолбут баара-суоҕа 27 эрэ сааһыгар айан-тутан, өссө да орто дойду олоҕун олоруоҕун бойобуой сорудаҕы толоро сылдьан сырдык тыына алтынньыга 2025 с. быстыбыта. Ылынарга ыарахан, ол эрээри кини кэнниттэн хаалбыт оҕолорун, сиэннэрбитин улаатыннарар сыаллаах олохпут салҕанар.

Елена Григорьева, Николай кэргэнэ:

—  Кэргэмминээн Колялыын күһүн 2013 с. Уһун-Күөл оскуолатыгар үөрэнэ кэлбитигэр билсибиппит. Бэйэ-бэйэбитин сүрэхпитинэн сөбүлэһэн аармыйаттан кэлбитин кэннэ ыал буоларга санаммыппыт. Бастаан куоракка олорбуппут. Коля тугу сатыырынан толлон турбака —  повартан саҕалаан дьиэ тутуутугар тиийэ араас үлэҕэ үлэлээбитэ. Мин үөрэнэрим. Онтон бастакы оҕобутун күүтэ сылдьарбытын билэн Уһун Күөлгэ мин дьоммор кэлэн олорбуппут. Бастакы оҕобут 2019 с. күн сирин көрбүтэ. Ол кэмҥэ Коля нэһилиэкпитигэр ыччат лидерынан, успуорт инструкторунан уонна бэйэтин баҕатынан бокса тириэньэринэн үлэлээбитэ. Оҕолору эрчийэн, бастакы холонуулара диэтэххэ күрэхтэһиилэригэр миэстэлэспиттэрэ.  Иккис оҕобутун 2020 с. күн сиригэр көрдөрөн баран, Сунтаарга олохсуйарга санаммыппыт. Коля барыга бары сатабыллаах, сүрдээх үлэһит, хайдах да үлэни барытын ылсан иһэрэ уонна онто аһара сатанара. Киһи быһыытынан көнө, сымнаҕас майгылааҕа. Хорсун санаалааҕа, куһаҕаны хаһан да өйдүү, саныы, өстүйэ сылдьыбат, түргэнник аһарынара. Оҕолорбут ончу «папа оҕолоро», тугу баҕаралларын эттилэр да, ону толоро сатаан мөхсөрө. Дьиэ кэргэнинэн айаҥҥа сылдьарбытын олус астынааччыбыт, өссө да элбэх сирдэринэн сылдьан оҕолорбутугар сири-дойдуну көрдөрөр, инникитин үгүс былааннаах этибит…

Артур Захаров (Николай оҕо эрдэҕинээҕи доҕоро):

— Күндүтүк саныыр чугас доҕорбутун Коляны кытта бэйэ-бэйэбитин өйдөһөн, өйөһөн, убаастаһан элбэх үчүгэй, умнуллубат кэмнэри ааспыппыт. Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпититтэн күлэ-үөрэ сылдьара уолбут хомойо сылдьарын көрбүппүт ахсааннаах. Доҕорбут булугас өйдөөх, кыахтаах-уохтаах уол этэ. Хорсун-хоодуот атаспыт туһунан үтүө өйдөбүл сүрэхпитигэр өрүү баар.

Төрөппүт ийэ, аҕа уйан сүрэхтэрэ икки уолларын кыргыһыы толоонугар сүтэрбит аһыыларын туох даҕаны уҕарыппат, ол эрээри буойун уолаттара дойдуга бэриниилээхтик, чиэстээхтик сылдьыбыттарынан киэн тутта сэмэйдик сэгэтэн кэпсэттибит.

Хорсун буойун албан аата, кини эрдээх сүрэҕэ үйэ сааска умнуллубатын.

Сонун төрдө уонна хаартыска: "Сунтаар сонуннара", Алена ИВАНОВА