Общество

Спам утары охсуһуу

Атырдьах ыйыттан хас биирдии суотабай сибээс абонена тарҕанар угуйуктартан аккаастанар кыахтаныаҕа. Маныаха кини сибээс эпэрээтэрин тус кэбиниэтигэр киирэн, настройкаларга тарҕанар угуйуктартан аккаастанарын туһунан иһитиннэриэҕин сөп. Эпэрээтэр үс күн иһигэр ирдэбили толорор эбээһинэстээх.

Бу маркетинговай иһитиннэриилэри эрэ буолбакка, түөкүттэртэн SMS кэлиитин эмиэ тохтотуоҕа. Сокуон тус дааннайдары харыстыырга уонна төлөпүөнүнэн спамы суох оҥорорго туһуланар.

Биэнсийэлээхтэргэ эбилик төлөбүр үрдүө

Үлэлиир биэнсийэлээхтэргэ сылын ахсын анаммыт биэнсийэлэрин көннөрөн биэрэллэр (корректировкалааһын). Бу үрдээһин ааспыт сыл устата үлэ биэрээччи ирдэнэр биэнсийэ страховкатыгар төһө взноһу киллэрбитин суотугар ыытыллар. Онон төһөнөн биэнсийэ үрдүүрэ, угуллубут взнос сууматыттан быһаччы тутулуктаах. Маны сэргэ, 80 саастарын туолбут биэнсийэлээхтэргэ эмиэ төлөбүр улаатыаҕа.

Арассыыйа социальнай пуондатын бэрэссэдээтэлэ Сергей Чирков: “Эбии ааҕыы хас биирдии кыраасдаҥҥа туох да бюрократическай эридьиэһэ суох тиийэригэр бары кыһамньыбытын уурдубут. Ханнык даҕаны сайабылыанньаны толорор ирдэммэт. Төлөбүрдэр хаттаан ааҕыллан, автоматынан атырдьах ыйыгар бигэргэтиллибит графигынан тиэрдиллиэхтэрэ”, – диэн быһаарда. Кини этэринэн, кэлэр сылтан үлэлиир биэнсийэлээхтэргэ индексациялааһын үлэлээбэт биэнсийэлээхтэри кытта бииргэ, сылын ахсын ыытыллыаҕа.

Манна сыһыаран эттэххэ, үрдүк биэнсийэни ылыыга бырааптаахтар: шахталары тутууга, таас чоҕу, сланеһы хостооһуҥҥа 25 сылтан ордук үлэлээбиттэр, 20 сыл ыраастыыр забойга үлэлээбит хайа үлэһиттэрэ уонна проходчиктара. Кырасдааныскай авиацияҕа көтөр экипаж үлэһиттэрэ элбэх ыстаастаах буоллахтарына эмиэ үрдэтиллибит биэнсийэ ылаллар. Эр дьон – 25 сыл үлэлээбит буоллахтарына (доруобуйаларын туругунан сыыйыллыбыттар 20 сыл), дьахталлар 20 сылтан кырата суох буоллаҕына. Бу икки түбэлтэҕэ эбилик хас биирдиилэригэр тус ааҕыллар.

Босуобуйалар уонна төлөбүрдэр уларыйыахтара

Атырдьах ыйын 1 күнүттэн сорох дьиэ кэргэттэр биир кэлим босуобуйаны үрдэтиллибит кээмэйинэн ылыахтара. Маннык төлөбүрү сылга бииргэ олохтууллар. Ол курдук, дьиэ кэргэн атырдьах ыйыгар босуобуйатын уһатар болдьоҕо кэлбит буоллаҕына, төрөппүттэр үпкэ балаһыанньалара ыараабытын туоһулаатахтарына, босуобуйа үрдүгүнэн ааҕыллыаҕа.

Биир кэлим босуобуйаны дьахтар консультациятыгар эрдэлээн учуокка турбут хат дьахталлар, 17 сааһын туола илик оҕолордоох төрөппүттэр уонна эпэкииннэр ылыахтарын сөп. Босуобуйа анатааччы Арассыыйа кырасданьыына буолара уонна дойдутугар олороро ирдэнэр, дьиэ кэргэн орто дохуота эрэгийиэннээҕи олоруу алын кээмэйин куоһарыа суохтаах. Босуобуйа ый ахсын сыл устата төлөнөр. Сайабылыанньаны Социальнай пуонда нөҥүө бэриллэр.

Судаарыстыбаннай Дуума үлэҕэ, социальнай бэлиитикэҕэ уонна бэтэрээннэр дьыалаларыгар кэмитиэтин чилиэнэ Светлана Бессараб “Парламентская газета” иһитиннэрбитинэн, субсидияны сылга биирдэ аныыллар. Бу кэм иһигэр дьиэ кэргэн үпкэ балаһыанньата мөлтөөбүт буоллаҕына, төлөбүр үрдүөҕэ.

“Уларыйыылар бары дьиэ кэргэни хаарыйбаттар. Болдьохторо кэлэн төлөбүрү уһатарга сайабылыанньаны хаттаан биэрээччилэргэ эрэ. Дьиэ кэргэн дохуота намтаабытын, эбэтэр уруккутунан хаалбытын, босуобуйаҕа наадыйарын бигэргэтиэхтээх”, – диэн эттэ.

Оҕо бааҥҥа счет арыйарыгар

14-тэн 18 сааһыгар диэри оҕо бааҥҥа счет арыйарыгар төрөппүт сөбүлэҥэ ирдэниэҕэ. Маннык нуорма быйыл бэс ыйын 24 күнүгэр олоххо киирбит 178-ФЗ диэн федеральнай сокуоҥҥа олоҕурар. Саҥа сокуон сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолору түөкүттэртэн көмүскүөҕэ.

Сыыппара солкуобай: олоххо киирии

Сыыппара солкуобайын туһунан сокуон ылыллыбыта эрээри, олоххо маассабайдык киириитэ 2026 сыл балаҕан ыйыгар диэри көһөрүлүннэ. Ол эрээри, 120 мөл. солк. дохуоттаах улахан хампаанньалар бу сыл атырдьах ыйыттан төлөбүр маннык пуорматын ылар эбээһинэстэннилэр.

Үрүсээктэргэ саҥа ирдэбил 

Быйылгы үөрэх дьылыттан үөрэнээччилэр үрүсээктэригэр ирдэбил кытаатыаҕа. Ол курдук, оскуола үрүсээгэ ГОСТ-ка сөп түбэһиннэриллиэҕэ.

Оҕо үрүсээктэрэ уонна оскуола суумкалара тигиллэр матырыйааллара куттала суох уонна аллергиялаппат буолуохтаахтар. Сүгэһэргэ таһырдьа хараҥарыыта уоту тэйитэр элэмиэннэр баар буолуохтара. Ыйааһыныгар эмиэ ирдэбиллэр киирдилэр. Алын кылаас үөрэнээччилэригэр – 700 гр. куоһарыа суохтаах, оттон улахан кылаастарга – 1 киилэни.

Үрүсээк пуорматын тутуохтаах, оттон сүгэһэригэр сымнаҕас накладкалар баар буолуохтаахтар, эбии курунан ыйааһыны эккэ-сииҥҥэ тэҥҥэ тарҕатыахтаах.

Манна сыһыаран эттэххэ, быйыл оскуола тэриллэригэр сыананы оруна суох үрдэтээһин тахсыбатыгар, федеральнай антимонопольнай сулууспа сыананы хонтуруоллуоҕа.

Суол быраабылатыгар уларыйыылар 

Массыынаҕа оҕо кириэһилэтигэр уонна анал сигналлаах массыыналарга суолу туораан биэриигэ уларыйыылар от ыйын 26 күнүттэн олоххо киирдилэр.

Оҕону массыынаҕа “тутар конструкцията” суох тиэйии холуобунай эппиэтинэскэ тиэрдиэн сөп буолла.

Ол курдук, суол быраабылатыгар“оҕону тутар анал систиэмэ (устройство)” диэн саҥа өйдөбүл киирдэ, быраабылата, тиэхиньиичэскэй ирдэбилэ бигэргэннэ. Бу иннинэ суоппардар массыынаҕа оҕону олордор кириэһилэ оннугар араас адаптердары, бустердары туһаналлара. Ол саахал буолар түгэнигэр, оҕону абырыахтааҕар ордук эчэтэр түгэннэрэ баарын туһунан “Парламентская газета” иһитиннэрэр.

Саҥа уларыйыыларынан, “оҕону тутар систиэмэ” массыына салонугар туруорарга анал туттарардаах, страховкалыыр курдардаах буолуохтаах. Маннык систиэмэтэ суох айаннааһын, эбэтэр адаптердары туһаныы, суол быраабылытын кэһиинэн ааҕыллыа, суоппар эппиэтинэскэ тардыллыаҕа. Өскөтүн оҕону тиэйэн иһэр киһи таксист буоллаҕына, холуобунай эппиэтинэскэ тардыллыан сөп. Оттон физическэй сирэйгэ административнай быраабы кэһиинэн ааҕыллыаҕа, 3 тыһ. солкуобайга ыстырааптаныаҕа.

Анал сигналлаах массыынаҕа суолу туораан биэриигэ ирдэбил кытаатта. Анал сигналлаах массыына чугаһыырыгар суоппардар тугу гыныахтаахтарын чопчулуур бэрээдэк бигэргэннэ. Билиҥҥитэ, суол быраабылатыгар “суолу туораан биэрии” эрэ ыйылла сылдьар буоллаҕына, саҥа эрэдээксийэнэн чопчулааһыннар киирдилэр. Ол курдук, күөх өҥнөөх мигалкалардаах массыына чугаһаатаҕына суолу, суолга балаһаны, эбэтэр эрээти туораан бэриллиэхтээх. Оттон мигалкалар күөх уонна кыһыл өҥнөөх буоллахтарына, ол массыына кэнниттэн айаннаан иһэр тырааныспары эмиэ ыытыахтааххын.

Суолга ыстарааптар үрдээтилэр

Маныаха сыһыаран билиһиннэрдэххэ, от ыйын 18 күнүттэн суол быраабылатын кэһиигэ ыстарааптар суумалара биллэ улаатта.

ГИБДД ирдэбилинэн тохтууртан аккаастаныыга – 10 000 солк. ыстараап (7000 солк. этэ)

Массыына иэнигэр уонна ыйааһыныгар хонтуруолга кэһиини таһаарыы – 600 000 солк. диэри (тас дойдулартан таһаҕас таһааччыларга кытары).

Хаттаан быраабыланы кэһии – быраабы быһыыга тиэрдиэн сөп. Маныаха убаастанар биричиинэлэр, холобур, сибээс суох буолуута ыстарааптан быыһаабат.

Галина МАТВЕЕВА