Общество

«Норуот көҕүлээһинин өйүүр бырагыраама көмөтүнэн 10 сыл иһигэр Саха Сиригэр 3200-тэн тахса саҥа эбийиэк тутулунна. 10 сыл иһигэр олоххо киирбит бырайыактар уопсай сыаналара 7,3 миллиард солкуобай. Итинтэн өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 5,1 миллиард ыытыллыбыт, оттон 2,2 миллиард кэриҥэ солкуобайы — олохтоохтор бэйэлэрэ уонна амарах санаалаах спонсордар өйөбүллэрэ. Бу укпут үптэрин сүрүн түмүгэ — эбийиэктэр да, миллиардынан харчы да буолбатах, бу дьыалаҕа кыттыбыт сүүһүнэн тыһыынча дьон сомоҕолоһуута, инники күөҥҥэ туттар сыаллары быһаарсыыта, эппиэтинэһи ылыммыта буолар. Биһиги бырагыраамабыт куораттарбытын уонна сэлиэнньэлэрбитин тупсарар эрэ буолбатах — кини биһиги уопсастыбабытын дьиҥнээхтик уларытар. Бу бырагыраамаҕа баар саамай сүрүнэ», — диэн Айсен Николаев эттэ.

Кини Саха Сиригэр сомоҕолоһуу уонна төрөөбүт дойдуга кыһамньы олус дириҥ, былыргы үгэстэрдээҕин санатта. «Хайыы-үйэ 1999 сылга Бастакы Бэрэсидьиэммит Михаил Ефимович Николаев көҕүлээһининэн " XXI үйэҕэ мин Сахам Сирэ" диэн үтүө дьыала хамсааһына төрүттэммитэ. Саха дьоно бэйэлэрэ көҕүлээн, ханна харчыны, өрөсүүрсэни уонна үлэлэрин угуохха сөбүн — бастатан туран, социальнай эбийиэктэри тутууну — бэйэлэрэ быһаараллара. Бүгүн Арассыыйа үрдүнэн киэҥ далааһыннаах федеральнай бырагыраама чуолаан бу бириинсиптэргэ олоҕуран олоххо киирэн эрэр. Оччолорго, 1999 сыллаахха биһиэхэ, Саха Сиригэр саҕаламмыт Үтүө дьыала хамсааһына бүгүн бу маннык далааһыннаах федеральнай бырагыраама кэриэтэ буолбута», — диэн эрэгийиэн салайааччыта тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Айсен Николаев Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үп министиэристибэтэ сүрүннүүр Норуот көҕүлээһинин өйүүр бырагыраама хайаан да салҕаныаҕын туһунан эттэ. «Үп-харчы боппуруоһугар судургута суох сыл буоллар да, биһиги бу бырагыраама үбүлээһинин сарбыйбатыбыт — төттөрүтүн, элбэттибит. Бу миэстэтигэр дьон көҕүлээһинигэр биһиги сыһыаммытын көрдөрөр», — диэтэ Саха Сирин Баһылыга.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үп миниистирин эбээһинэһин толорооччу Иван Алексеев өрөспүүбүлүкэҕэ көҕүлээһин бүддьүөтүн бырайыага олоххо киирбэтэх биир да нэһилиэнньэлээх пуун суоҕун туһунан эттэ. «Бырагыраама саҕаланыытыгар бырайыактар сүрүннээн сири-уоту тупсарыыга туһаайыллар этилэр, онтон биһиги хайысхалары кэҥэтэн барбыппыт. Оскуола көҕүлээһин бүддьүөтэ баар буолбута, ол аата үүнэр көлүөнэ көҕүлээһиннэригэр туһуламмыт бырайыактар, онтон устудьуоннар көҕүлээһин бүддьүөттэрэ. Былырыыҥҥыттан — физическэй култуура уонна успуорт эйгэтигэр маассабай тэрээһиннэр. Бастакынан «Кыайыы утумнааччыларын кросса» («Забег наследников Победы») буолбута, бу Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаммыт бырайыак. Бу бырайыак Арассыыйа Үбүн министиэристибэтэ ыытар күрэҕэр Арассыыйа үрдүнэн 1200 бырайыак ортотугар «Бастыҥ уопсастыбаннай бырайыак» номинацияҕа кыайбыта», — диэтэ Саха Сирин Үп миниистирэ.

«Мантан ураты, эһиилгиттэн үп-харчы өттүнэн билиини-көрүүнү үрдэтэр дьаһаллары олоххо киллэриэхпит. Ону тэҥэ патриотизм уонна анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын үйэтитии хайысхатын салгыы сайыннарыахпыт», — диэн Саха Сирин үп миниистирэ былааннарын үллэһиннэ.

Олохтоох көҕүлээһини өйүүр бырагыраама — көҕүлээһин бүддьүөтүн быраактыкаларыттан биирдэстэрэ. Кини төрдүгэр гражданнары олохтоох суолталаах боппуруостары быһаарыыга, чуолаан муниципальнай, эрэгийиэннээҕи эбэтэр национальнай таһымҥа бүддьүөт сорох чааһын ороскуоттуур приоритеты талыыга, ону тэҥэ бу быһаарыылары олоххо киллэриини хонтуруоллааһыҥҥа быһаччы кытыннарыы идиэйэтэ сытар.

«Биһиги ыччат дьоммут үлэнэн хааччыллыылара — ыччат бэлиитикэтин тумус тутуллар соруга. Бу соругу биһиги соҕотохтуу биир хайысханан буолбакка, хас да хайысханан тэҥҥэ үлэлээн эрэ быһаарар кыахтаахпыт. Бастакы — идэҕэ туһаайыы. Бүгүн оскуолаттан саҕалаан араас идэлэри билсэн, инники суолларын дьэҥкэтик талалларыгар профильнай кылаастар арыллаллар. Иккиһинэн — үлэ дьаарбаҥкалара. Манна эдэр дьону уонна үлэни биэрээччилэри кытта быһа сибээс олохтонор, үлэни көрдөөһүн көдьүүстээх буолар. Үсүһүнэн — олохтоох исписэлиистэри үлэҕэ ылалларыгар интэриэстээх тэрилтэлэр уонна хампаанньалар баар буолалларын курдук усулуобуйалары тэрийии. Бүгүн былаастар ыччат дьоммут бэйэлэрин сатабылларын арыйалларыгар усулуобуйаны тэрийэрэ улахан суолталаах. Бу кинилэргэ бэйэлэрин кыахтарын арыйарга, наадалаах идэни ыларга, Саха Сиригэр олорон уонна үлэлээн хааларга кыаҕы биэриэҕэ», — диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ыччат дьыалаларыгар уонна социальнай коммуникацияларга миниистирэ Петр Шамаев бэлиэтээтэ.

2025 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бүддьүөтүгэр бырагырааманы үбүлээһиҥҥэ 655 мөлүйүөн солкуобай, 2026 сылга — 727 мөлүйүөн солкуобай көрүллүбүтэ.

Саха Сирин уопута Арассыыйа Үбүн министиэристибэтин «Көҕүлээһин бүддьүөтүн бастыҥ практикара» диэн отчуотугар хаста да ахтыллыбыта. 2018 сылга өрөспүүбүлүкэ «Гражданнары кытыннарыы бастыҥ практиказа» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы күрэс дипломунан бэлиэтэммитэ.

Андрей Сорокин хаартыската, ЯСИА